مقدمه: آینده دندانپزشکی زیبایی و عملکردی

انتخاب روش جایگزینی دندان از دست رفته، یکی از مهم‌ترین تصمیمات در مسیر درمان‌های پیشرفته دندانپزشکی است. در سال‌های اخیر، ایمپلنت‌های زیرکونیا (سرامیکی) به عنوان جایگزینی تمام‌سرامیکی و زیست‌سازگار برای ایمپلنت‌های تیتانیومی مطرح شده‌اند. این متریال، که اغلب با نام تجاری اکسید زیرکونیوم (ZrO₂) شناخته می‌شود، به دلیل ویژگی‌های زیبایی‌شناختی برتر و فقدان هرگونه فلز در ساختار خود، مورد توجه فزاینده‌ای قرار گرفته است. با این حال، سؤال اساسی که همیشه ذهن بیماران و متخصصان را به خود مشغول می‌دارد این است: آیا این متریال نوین، از نظر عملکرد بلندمدت، دوام بیولوژیکی و مهم‌تر از آن، پاسخ ایمنی بدن، تفاوتی با دندان‌های طبیعی ما دارند؟

در این مقاله اختصاصی، ما عمیقاً به جدیدترین یافته‌های علمی منتشر شده در سال ۲۰۲۵ که به صورت خاص به بررسی پارامترهای ایمنی‌شناختی پیرامون ایمپلنت‌های زیرکونیا در مقایسه با دندان‌های طبیعی می‌پردازد، خواهیم پرداخت. هدف این است که با تکیه بر شواهد عینی، روشن سازیم چرا در کلینیک دندانپزشکی رها، با دسترسی به جدیدترین دانش جهانی، می‌توانیم بهترین و مطمئن‌ترین مسیر درمانی را برای شما انتخاب کنیم.

این مطالعه ۲۰۲۵ نه تنها به پایداری ساختاری، بلکه به تعاملات سطح مولکولی بین ماده کاشته شده و بافت‌های میزبان (لثه و استخوان فک) تمرکز دارد، امری که برای دستیابی به یکپارچگی بلندمدت (Osseointegration) حیاتی است.

ایمپلنت زیرکونیا: چرا مورد توجه است؟

ایمپلنت‌های زیرکونیا به واسطه ماهیت سرامیکی و رنگ سفید خود، مزایای بصری قابل توجهی نسبت به ایمپلنت‌های سنتی تیتانیومی دارند؛ آن‌ها از پدیده “سایه خاکستری فلز” در زیر لثه‌های نازک جلوگیری می‌کنند و نتایجی زیبایی‌شناختی را به ویژه در ناحیه قدامی دندان‌ها ارائه می‌دهند. علاوه بر این، پتانسیل بالای آن‌ها برای زیست‌سازگاری (Biocompatibility) و مقاومت بالا در برابر خوردگی، آن‌ها را به گزینه‌ای عالی تبدیل کرده است.

اما برای اطمینان از موفقیت بلندمدت و پایداری مادام‌العمر، واکنش سیستم ایمنی بدن به سطح ایمپلنت حیاتی است. یک ایمپلنت موفق باید بتواند با حداقل التهاب و حداکثر پذیرش بیولوژیکی در بدن مستقر شود، وضعیتی که در حالت ایده‌آل باید شبیه به محیط اطراف دندان طبیعی باشد.

نکته تخصصی برای رها: محققان مطالعه ۲۰۲۵ برای سنجش دقیق این واکنش‌های بیولوژیکی و التهابی، دو نشانگر کلیدی را در مایع ژنژیویت (Gingival Crevicular Fluid – GCF) اطراف ساختارها اندازه‌گیری کردند:

1. IL-1b (اینترلوکین-۱ بتا): این سیتوکین التهابی نقش محوری در شروع و تنظیم پاسخ‌های التهابی حاد و مزمن دارد. سطوح بالای آن به معنای التهاب فعال است.
2. MMP-8 (ماتریکس متالوپروتئیناز-۸): این آنزیم که اغلب به عنوان “کلاژناز لثه” شناخته می‌شود، مسئول تخریب پروتئین‌های ماتریکس خارج سلولی است و افزایش آن نشان‌دهنده فعال بودن فرآیندهای تخریب بافت‌های نگهدارنده دندان (مانند پریودنتیت) می‌باشد.

اندازه‌گیری این دو بیومارکر به ما اجازه می‌دهد تا فراتر از معاینه بالینی، به وضعیت بیوشیمیایی محیط اطراف ایمپلنت پی ببریم.

مقایسه علمی: زیرکونیا در برابر دندان‌های طبیعی

مطالعه مورد بحث در سال ۲۰۲۵، یک مطالعه مشاهده‌ای آینده‌نگر (Prospective Observational Study) بود که بر روی گروهی از بیماران انجام شد که نیاز به بازسازی‌های پیچیده فک، شامل پیوند استخوان (Bone Grafting) داشتند. در این بیماران، ایمپلنت‌های زیرکونیا در مناطقی با بازسازی استخوان با استفاده از فلپ‌های عروقی میکروسکوپی (مانند فلپ‌های DCIA یا فیبولا) کاشته شدند. گروه کنترل شامل دندان‌های طبیعی بیمار در مناطق دیگر دهان بود که از نظر بهداشت دهان و وضعیت پریودنتال تحت کنترل بودند.

هدف اصلی، مقایسه وضعیت ایمنی‌شناختی اطراف ایمپلنت‌های زیرکونیا با دندان‌های طبیعی کاملاً سالم (یا دندان‌هایی که کمترین میزان استرس ترمیمی را متحمل شده‌اند) بود.

نتایج کلیدی ایمنی‌شناختی

تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها در دوره شش ماهه پس از جایگذاری ایمپلنت، نتایج نسبتاً امیدوارکننده‌ای را در مورد تحمل زیرکونیا نشان داد:

1. سطوح IL-1b (پاسخ التهابی حاد):

داده‌ها نشان دادند که در فاز اولیه پس از عمل، هر دو گروه (ایمپلنت زیرکونیا و دندان طبیعی) افزایش موقتی در IL-1β را تجربه کردند که ناشی از جراحی و ترمیم بافتی است. با این حال، پس از گذشت سه ماه، تفاوت معناداری بین سطوح اینترلوکین-۱ بتا در مایع ژنژیویت اطراف ایمپلنت‌های زیرکونیا و دندان‌های طبیعی مشاهده نشد.

این یافته نشان می‌دهد که پاسخ التهابی اولیه به ایمپلنت سرامیکی، از نظر مولکولی، شباهت زیادی به واکنش نرمال بدن به ترمیم بافت دندان طبیعی دارد و نشانگر خوبی برای عدم پذیرش بیولوژیکی حاد نیست.

1. سطوح MMP-8 (تخریب بافتی مزمن):
   این بخش از مطالعه جزئیات بیشتری در مورد تأثیرات تکنیک جراحی ارائه داد. در یک مقایسه خاص که بر روی نشانگر MMP-8 پس از شش ماه تمرکز داشت، یک همبستگی جالب مشاهده شد:
   • در بیمارانی که بازسازی استخوان با استفاده از فلپ‌های آزاد فیبولا (Fibula Free Flap) انجام شده بود، سطوح MMP-8 اطراف ایمپلنت‌های زیرکونیا به طور معناداری بالاتر از سطوح MMP-8 اندازه‌گیری شده در اطراف دندان‌های طبیعی در نواحی دیگر دهان بود.
   • در مقابل، در گروهی که از فلپ‌های DCIA (Deep Circumflex Iliac Artery) استفاده شده بود، این تفاوت به میزان قابل توجهی کاهش یافت و نزدیک به سطح دندان‌های طبیعی بود. این نشان می‌دهد که نه تنها ماهیت ایمپلنت (زیرکونیا)، بلکه کیفیت خونرسانی و محیط تغذیه‌ای ناحیه جراحی (وابسته به نوع فلپ بازسازی) ممکن است بر پایداری میکروسکوپی اطراف ایمپلنت تأثیر بگذارد و احتمالاً فلپ‌های با عروق‌کشی غنی‌تر، محیط بیولوژیکی پایدارتری را برای همزیستی با ایمپلنت فراهم می‌کنند.

نرخ بقا و موفقیت ایمپلنت

علی‌رغم تفاوت‌های جزئی مشاهده شده در نشانگرهای التهابی وابسته به تکنیک جراحی، داده‌های بالینی بلندمدت (یک ساله) برای ایمپلنت‌های زیرکونیا در این مطالعه بسیار قوی بود:

• نرخ بقای کلی (Survival Rate): ۱۰۰٪ در کل گروه مورد مطالعه در طی دوره یک ساله. این بدان معناست که هیچ ایمپلنتی به دلیل شکست مکانیکی یا عفونت مزمن زودرس از دست نرفت.
• نرخ موفقیت (Success Rate): نرخ موفقیت که بر اساس معیارهای بالینی (عدم تحرک، حداقل عمق پروب و عدم وجود رادیولوسنسی پری-ایمپلنت) تعریف شد، به طور میانگین در حدود ۷۲.۵۵٪ تا ۸۱.۱۲٪ متغیر بود. این تفاوت بسته به نوع فلپ مورد استفاده برای بازسازی استخوان ریشه‌ای که ایمپلنت در آن جایگذاری شده بود، مشاهده گردید. نرخ موفقیت ۸۱.۱۲٪ مربوط به گروهی بود که از فلپ DCIA با خونرسانی بهتر بهره‌مند بودند.

فرمول تقریبی برای نرخ موفقیت (S) در این مطالعه:

تحلیل یافته‌ها برای دندانپزشکی روزمره

این مطالعه ۲۰۲۵ یک دیدگاه جامع ارائه می‌دهد. ایمپلنت‌های زیرکونیا در محیط بیولوژیکی بدن کاملاً پذیرفته می‌شوند و پاسخ ایمنی اولیه آن‌ها قابل مقایسه با شرایط ایده‌آل دندان طبیعی است. با این حال، این مطالعه بر اهمیت حیاتی تکنیک‌های جراحی بازسازی استخوان تأکید می‌کند.

نکات مهم:

1. زیست‌سازگاری بالا: فقدان تفاوت معنادار در IL-1b نشان می‌دهد که زیرکونیا یک ماده بسیار زیست‌سازگار است.
2. وابستگی به محیط: سطح MMP-8 نشان می‌دهد که مدیریت التهاب بلندمدت در اطراف ایمپلنت، به شدت به پایداری محیط حمایت‌کننده (عروق و استخوان اطراف) وابسته است. ایمپلنت در بستر استخوانی با خونرسانی بهتر، محیطی پایدارتر (MMP-8 پایین‌تر) خواهد داشت.
3. نتیجه نهایی: نرخ بقای ۱۰۰٪ در یک سال برای زیرکونیا در شرایط پیچیده جراحی، یک دستاورد قابل توجه است.

جمع‌بندی برای بیماران رها

این داده‌ها تأییدی بر زیست‌سازگاری بالای ایمپلنت‌های زیرکونیا هستند. در حالی که معیارهای بالینی مانند عمق پروب (PD) و خونریزی حین پروب (SBI) در طول ۱۲ ماه تغییراتی را نشان می‌دهند که نیازمند مراقبت‌های روتین است، اما داده‌های ایمنی‌شناختی نشان می‌دهند که بدن توانایی خوبی در همزیستی با این ماده سرامیکی دارد، به شرطی که محیط بیولوژیکی اطراف به درستی بازسازی شده باشد.

ما در کلینیک دندانپزشکی رها، با در نظر گرفتن این سطح از شواهد علمی ۲۰۲۵، همیشه رویکردی شخصی‌سازی شده و چندتخصصی را برای انتخاب بهترین نوع ایمپلنت (تیتانیوم یا زیرکونیا) و همچنین انتخاب دقیق‌ترین تکنیک بازسازی استخوان (با توجه به وضعیت عروقی و تراکم استخوان بیمار) اتخاذ می‌کنیم تا حداکثر نرخ موفقیت و پایداری بلندمدت را برای هر مراجعه‌کننده تضمین نماییم. تصمیم‌گیری ما همیشه بر پایه ترکیب تخصص جراحی و آخرین داده‌های ایمنی‌شناختی است.

رفرنس:

https://www.nature.com/articles/s41598-025-10902-5